بیماری های ذخیره لیزوزومی (LSDs)

گروهی متشکل از بیش از 50 بیماری نادر که باعث تجمع سموم و آسیب به سلول‌ها و اندام‌های بدن می‌شوند، به عنوان بیماری‌های ذخیره لیزوزومی (LSDs) شناخته می‌شوند. این بیماری‌ها در درجه اول بر لیزوزوم تأثیر می‌گذارند. لیزوزوم ساختاری حیاتی در سلول‌ها که به تجزیه پروتئین‌ها، کربوهیدرات‌ها و سلول‌های قدیمی کمک می‌کند، بنابراین بدن می‌تواند به طور موثر از آن استفاده مجدد کند. بیماران مبتلا به LSDs آنزیم هایی ندارند که به مواد تجزیه لیزوزوم کمک می کند. بنابراین تجزیه پروتئین ها، کربوهیدرات ها و سلول های پیر مشکل می شود و مواد در سلول ها تجمع یافته و سمی می شوند. که منجر به آسیب سلول ها و اندام ها می شود.

انواع مختلف بیماری های ذخیره لیزوزومی:

مطالعات بیش از 50 بیماری ذخیره لیزوزومی را پیدا کرده اند و شناسایی بیشتر این شرایط ادامه دارد. طبقه بندی این بیماری ها بر اساس آنزیمی است که بیمار فاقد آن است. آنها سه دسته کلی هستند.

• لیپیدوزها:

زمانی که بدن فاقد آنزیم برای تجزیه چربی باشد، شرایط خاص زیر رخ می دهد:

• بیماری ذخیره کلسترول استر
• بیماری وولمن

• موکوپلی ساکاریدوزها:

هنگامی که آنزیم‌هایی که به بدن در تجزیه مولکول‌های قند پیچیده، معروف به گلیکوزآمینوگلیکان‌ها کمک می‌کنند، وجود نداشته باشند، موکوپلی‌ساکاریدوز ایجاد می‌شود که منجر به بروز شرایط زیر می‌شود:

• بیماری هانتر
• بیماری هورلر
• سندرم شی
• سندرم هورلر-شی
• سندرم سان فیلیپو
• سندرم مورکیو
• سندرم مارتو لامی (Maroteaux-lamy)
• سندرم اسلای

• اسفنگولیپیدوزها:

هنگامی که آنزیم های کافی برای تجزیه مواد چرب وجود نداشته باشد، باعث اسفنگولیپیدوز می شود. این آنزیم ها همچنین وظیفه انجام عملکردهای سلولی خاص مانند: محافظت از سطح سلول ها را بر عهده دارند. شرایط زیر رخ می دهد:

• بیماری فابری
• بیماری گوچر
• بیماری کرابه
• لوکودیستروفی متاکروماتیک
• بیماری نیمن پیک
• بیماری سندهوف
• بیماری تای ساکس
• گانگلیوزیدوز
• کمبود سولفاتاز چندگانه

انواع دیگر LSDs:

• بیماری باتن
• سیستینوز
• بیماری دانون
• بیماری پومپه
• کمبود لیزوزوم اسید لیپاز نوزادان و کودکان و بزرگسالان

علل بیماری های ذخیره لیزوزومی:

بیشتر بیماری های ذخیره لیزوزومی اختلالات متابولیک ژنتیکی هستند، یک ژن جهش یافته از هر یک از والدین به فرزندان منتقل می شود. والدین ممکن است ناقل ژن جهش یافته باشند، اما علائم بیماری را نشان ندهند.

توجه به این نکته ضروری است که فرزندان هر دو والدین با ژن های جهش یافته دارای موارد زیر هستند:

• 1 از 4 احتمال به ارث بردن ژن جهش یافته است.
• 1 از 4 احتمال ابتلا به LSDs
• 1 در 2 احتمال ناقل بودن اما عدم ایجاد LSDs

در برخی موارد، تنها یکی از والدین ممکن است، دارای جهش ژنی به نام وراثت وابسته به x باشد. سه حالت مرتبط با این ژن جهش یافته وجود دارد:

1. بیماری دانون 2. بیماری فابری 3. بیماری هانتر

گاهی اوقات، بیماری های ذخیره لیزوزومی نیز ممکن است به دلیل موارد زیر ایجاد شوند:

التهاب، تعامل نامطلوب بین فرآورده جانبی متابولیک و بدن و بیماری هایی مانند: گوچر و تای ساکس در افراد اروپایی و یهودی تبار ایجاد می شود.

علائم بیماری های ذخیره لیزوزومی:

علائم بر اساس نوع و سلول ها یا اندام های آسیب دیده متفاوت است. نشانه های رایج به شرح زیر است:

• بزرگ شدن اندام های ناحیه شکم مانند: کلیه ها، کبد، پانکراس، طحال و معده
• تغییرات ماهیچه های اسکلتی
• ویژگی های ناهموار صورت مانند: پیشانی برآمده، بینی صاف و لب های بزرگ
• تاخیر در رشد

لازم به ذکر است که هر بیماری علائم متفاوتی دارد. در زیر به برخی از آنها اشاره می شود.

علائم بیماری فابری به شرح زیر است:

• احساس درد، بی حسی، سوزن سوزن شدن یا سوزش در دست ها و پاها
• بدن درد
• تب
• خستگی
• زخم های پوستی قرمز یا بنفش
• تعریق
• تورم در ساق پا، مچ پا و پا
• اسهال، یبوست یا هر دو
• مشکلات تنفسی
• وزوز گوش و کاهش شنوایی
• سرگیجه
• آریتمی، حملات قلبی و سکته مغزی
• کدر شدن قرنیه

علائم بیماری گوچر به شرح زیر است:

• تعداد کم گلبول های قرمز
• بزرگ شدن طحال و کبد
• خستگی
• درد در استخوان
• استخوان‌های ضعیف که به راحتی می‌شکنند.
• درد در مفاصل
• مشکلات چشم
• تشنج
• خونریزی و کبودی سریع

نشانه های بیماری کرابه به شرح زیراست:

• ضعف عضلانی
• سفتی در اندام ها
• مشکلات راه رفتن
• از دست دادن بینایی و شنوایی
• اسپاسم عضلانی
• تشنج

علائم لوکودیستروفی متاکروماتیک به شرح زیر است:

• احساس نداشتن در دست و پا
• تشنج
• مشکل در راه رفتن
• از دست دادن شنوایی، بینایی و قدرت تکلم

علائم موکوپلی ساکاریدوز به شرح زیر است:

• قد کوتاه و مفاصل سفت
• مشکلات گفتاری و شنوایی
• آبریزش دائمی بینی
• مشکلات یادگیری
• مشکلات مفصلی
• مشکلات تنفسی
• افسردگی

نشانه های بیماری نیمن پیک به شرح زیر است:

• بیماری های قلبی
• بزرگ شدن کبد و طحال
• مشکل در حرکت چشم ها به سمت بالا و پایین
• زردی پوست
• مشکلات رشدی
• مشکل در تنفس

فردی که از بیماری پومپه رنج می برد ممکن است علائم زیر را تجربه کند:

• ضعف شدید عضلانی و توان عضلانی پایین
• کبد، قلب یا زبان بزرگ شده
• رشد آهسته و افزایش وزن در نوزادان

علائم بیماری تای ساکس به شرح زیر است:

• مشکلات بینایی و شنوایی
• وجود لکه قرمز در پشت چشم
• تشنج

زمان مراجعه به پزشک:

افرادی که هر یک از علائم مذکور در بالا را تجربه می کنند یا بیماران مبتلا به LSD باید فورا به دنبال کمک پزشکی باشند. گزینه های درمانی مختلفی به بیمار ارائه می شود.

تشخیص بیماری های ذخیره لیزوزومی:

به طور معمول، پزشکان بیماری های ذخیره لیزوزومی را در دوران بارداری تشخیص می دهند. تست های غربالگری قبل از تولد شامل آمنیوسنتز و نمونه برداری از پرزهای کوریونی است.

پزشکان اطفال نوزادان تازه متولد را از نظر LSD با آزمایش خون بررسی می کنند تا آنزیم های از دست رفته را تشخیص دهند.

اگر پزشک عمومی مشکوک به LSD باشد، بیمار باید به متخصص غدد یا غدد اطفال مراجعه نماید.

آزمایش هایی که انجام می شود به شرح زیر است:

• آزمایش خون: سطح آنزیم ها را بررسی می کند.
• آزمایش ژنتیک: جهش در ژن ها را تشخیص می دهد.
• آزمایش ادرار: سطح موادی را که به آنزیم ها واکنش نشان می دهند اندازه گیری می کند.

پزشکان همچنین آزمایش های مختلفی را برای تعیین آسیب به اندام ها انجام می دهند.

تست های زیر به شرح زیر است:

• شمارش کامل خون
• معاینه چشم و تست شنوایی
• معاینات قلب، از جمله اکوکاردیوگرام و الکتروکاردیوگرام (EKG)
• تست های عملکرد کلیه و کبد
• MRI
• تصویربرداری

تشخیص زودهنگام کلید کاهش پیشرفت بیماری های ذخیره لیزوزومی و بهبودی بیمار است.

درمان بیماری های ذخیره لیزوزومی:

هیچ درمانی برای بیماری های ذخیره لیزوزومی وجود ندارد. موارد زیر برخی از گزینه های درمانی است که پیشرفت بیماری را کند می کند:

درمان جایگزینی آنزیم: پزشک آنزیم های از دست رفته را از طریق این درمان به صورت داخل وریدی وارد بدن می‌کند.

درمان کاهش سوبسترا: این درمان به کاهش تجمع مواد به تدریج در سلول ها کمک می کند.

پیوند سلول های بنیادی: سلول های اهدایی به بیمار تحویل داده می شوند تا به بدن در تولید آنزیم های از دست رفته کمک کنند. می تواند التهاب و آسیب بافتی را کاهش دهد.

ژن درمانی: این یک روش درمانی تجربی است. ژن های سالم را جایگزین ژن های پیشرفته می کند.

دارو درمانی همراه با دارو (PCT): این روش درمانی مولکول های کوچکی را ارسال می کند که به آنزیم های آسیب دیده متصل شده و عملکرد لیزوزوم ها را بهبود می بخشد.

چندین گزینه درمانی دیگر به مدیریت علائم بیماری کمک می کند. که شامل:

دارو، عمل جراحی، فیزیوتراپی، دیالیز برای دفع مواد سمی از بدن، سرکوب کننده های ایمنی، داروهای ضد انعقادی غیراستروئیدی، بریس های ارتوپدی و گفتار درمانی.

به طور کلی یک جهش ژنتیکی باعث ایجاد بیماری‌های ذخیره‌سازی لیزوزومی می‌شود که منجر به تجمع مواد سمی در سلول‌های بدن می‌شود. بدون درمان مناسب، این ماده مضر به سلول ها و اندام ها آسیب می رساند. درمان های به موقع و موثر می تواند علائم بیماری را مدیریت کرده و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

مطالب مشابه:

منبع: healthlibrary.askapollo