واکسن آنفولانزا را بزنیم یا نزنیم؟
با نزدیک شدن به فصل پاییز و افزایش موارد ابتلا به بیماریهای تنفسی، یکی از سؤالهای رایج این است: «آیا واکسن آنفولانزا واقعاً لازم است؟» یا «اگر واکسن بزنیم باز هم ممکن است آنفولانزا بگیریم؟»
پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست.
آنفولانزا یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی است که توسط ویروسهای آنفولانزا ایجاد میشود. این بیماری میتواند با علائمی مانند: تب، لرز، بدندرد، سردرد، سرفه، گلودرد، خستگی و بیحالی همراه باشد.
در بسیاری از افراد، بیماری پس از چند روز تا حدود یک هفته بهبود پیدا میکند؛ اما آنفولانزا همیشه یک بیماری ساده و بیخطر نیست. در برخی افراد، بهخصوص سالمندان، کودکان کمسن، زنان باردار و افرادی که بیماریهای زمینهای دارند، احتمال بروز عوارض جدیتر بیشتر است.
از جمله عوارض احتمالی میتوان به ذاتالریه، تشدید بیماریهای قلبی و ریوی، بستری شدن و در موارد شدید مرگ اشاره کرد. به همین دلیل پیشگیری از آنفولانزا، بهویژه در گروههای پرخطر، اهمیت زیادی دارد.
واکسن آنفولانزا چگونه عمل میکند؟
واکسن آنفولانزا سیستم ایمنی بدن را با اجزای ویروسهای مورد انتظار برای فصل پیش رو آشنا میکند تا بدن در صورت مواجهه با ویروس، بتواند سریعتر واکنش دفاعی نشان دهد.
ویروسهای آنفولانزا دائماً در حال تغییر هستند. به همین دلیل ترکیب واکسن نیز هر سال بر اساس اطلاعات حاصل از پایش ویروسهای در گردش بهروزرسانی میشود.
آیا واکسن آنفولانزا واقعاً از ابتلا جلوگیری میکند؟
یکی از تصورات اشتباه این است که اگر فرد واکسن بزند، دیگر به هیچ عنوان آنفولانزا نخواهد گرفت.
واقعیت این است که هیچ واکسن آنفولانزایی محافظت صددرصدی ایجاد نمیکند.
میزان اثربخشی واکسن میتواند از یک فصل تا فصل دیگر متفاوت باشد و به عواملی مانند شباهت ویروسهای موجود در واکسن با ویروسهای در حال گردش، سن فرد و وضعیت سیستم ایمنی او بستگی دارد.
با این حال، شواهد نشان میدهد واکسیناسیون میتواند خطر ابتلا به آنفولانزا و مراجعه پزشکی را کاهش دهد و در افرادی که با وجود واکسیناسیون بیمار میشوند، شدت بیماری را کمتر کند. CDC گزارش کرده است که در فصلهایی که تطابق واکسن با ویروسهای در گردش مناسب باشد، مطالعات کاهش حدود ۴۰ تا ۶۰ درصدی خطر مراجعه پزشکی مرتبط با آنفولانزا را نشان دادهاند.
بنابراین هدف واکسن فقط «جلوگیری کامل از سرماخوردگی» نیست؛ بلکه کاهش خطر آنفولانزا و عوارض شدید آن اهمیت زیادی دارد.
چه کسانی بیشتر به واکسن آنفولانزا نیاز دارند؟
اگرچه واکسیناسیون سالانه برای افراد ۶ ماهه و بالاتر توصیه میشود، اهمیت آن برای برخی گروهها بیشتر است.
۱. سالمندان
افراد ۶۵ ساله و بالاتر بیشتر در معرض عوارض جدی آنفولانزا قرار دارند. در این گروه، برخی واکسنهای با دوز بالاتر یا دارای مواد کمکی، با توجه به شرایط و دسترسی، ترجیح داده میشوند. انتخاب نوع واکسن باید بر اساس سن و شرایط فرد انجام شود.
۲. زنان باردار
بارداری میتواند خطر عوارض ناشی از آنفولانزا را افزایش دهد. واکسیناسیون در دوران بارداری نیز از گروههایی است که اهمیت ویژهای دارد.
نکته مهم این است که نوع واکسن اهمیت دارد؛ واکسن زنده تضعیفشده بینی، برای زنان باردار توصیه نمیشود و باید از نوع مناسب واکسن استفاده شود.
۳. کودکان
کودکان، بهخصوص کودکان کمسن، از گروههایی هستند که ممکن است بیشتر در معرض عوارض آنفولانزا باشند.
برخی کودکان با توجه به سن و سابقه واکسیناسیون ممکن است در یک فصل به دو دوز واکسن با فاصله حداقل چهار هفته نیاز داشته باشند. بنابراین برای کودکان، برنامه واکسیناسیون باید بر اساس سن و سابقه دریافت واکسن مشخص شود.
۴. افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای
افرادی که بیماریهای مزمن مانند برخی بیماریهای قلبی، ریوی، کلیوی، کبدی، عصبی یا متابولیک دارند، ممکن است در صورت ابتلا به آنفولانزا بیشتر در معرض عوارض قرار بگیرند.
افراد مبتلا به آسم و دیابت نیز در گروههایی قرار میگیرند که پیشگیری از آنفولانزا برای آنها اهمیت بیشتری دارد.
۵. افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
افرادی که به هر دلیل سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، از جمله برخی افرادی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، ممکن است بیشتر در معرض عوارض جدی آنفولانزا قرار داشته باشند.
6. افراد مبتلا به دیابت
7. کارکنان مراکز درمانی و مراقبتی
8. افرادی که از افراد پرخطر مراقبت میکنند.
البته شرایط هر فرد متفاوت است و در صورت داشتن بیماری زمینهای، حساسیت دارویی یا سابقه واکنش شدید به واکسن، بهتر است قبل از تزریق با پزشک مشورت شود.
بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا چه زمانی است؟
یکی از سؤالات متداول این است که بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا چه موقع است. زمان مناسب تزریق به منطقه جغرافیایی و زمان شروع فصل آنفولانزا بستگی دارد.
بهطور معمول توصیه میشود واکسیناسیون پیش از افزایش گسترده موارد آنفولانزا انجام شود تا بدن فرصت کافی برای ایجاد پاسخ ایمنی داشته باشد. با این حال، زمان دقیق مناسب میتواند با توجه به شرایط منطقه، زمان عرضه واکسن و وضعیت فرد متفاوت باشد.
از طرف دیگر، دیر شدن فصل لزوماً به این معنا نیست که واکسن دیگر فایدهای ندارد. اگر فردی واکسن آنفولانزا را دریافت نکرده باشد، در صورت ادامه داشتن فصل آنفولانزا ممکن است همچنان واکسیناسیون برای او مفید باشد.
یکی از نکات مهم این است که پس از واکسیناسیون، بدن برای ایجاد پاسخ ایمنی به زمان نیاز دارد؛ معمولاً حدود دو هفته طول میکشد تا آنتیبادیهای محافظتی شکل بگیرند.
بنابراین بهتر است واکسیناسیون را آنقدر به شروع فصل بیماری موکول نکنیم که فرصت ایجاد ایمنی کافی وجود نداشته باشد.
آیا تزریق زودهنگام واکسن بهتر است؟
لزومی ندارد واکسن را هرچه زودتر تزریق کنیم.
برای بیشتر بزرگسالان، واکسیناسیون در شهریور و مهر زمان مناسبی است. تزریق بسیار زودهنگام، بهخصوص در برخی افراد مسن، ممکن است باعث شود سطح محافظت واکسن تا اواخر فصل کاهش پیدا کند.
البته شرایط افراد متفاوت است. برای مثال، بعضی کودکان که به دو دوز واکسن نیاز دارند، باید دوز اول را زودتر دریافت کنند تا فرصت کافی برای تزریق دوز دوم وجود داشته باشد.
عوارض واکسن آنفولانزا چیست؟
یکی از نگرانیهای رایج درباره واکسن آنفولانزا، عوارض آن است.
بیشتر عوارض واکسن خفیف و کوتاهمدت هستند و معمولاً طی چند روز برطرف میشوند.
شایعترین عوارض واکسن تزریقی عبارتاند از:
- درد یا حساسیت محل تزریق
- قرمزی یا تورم محل تزریق
- سردرد
- خستگی
- بدندرد
- تب خفیف
این علائم معمولاً نشانه آن نیستند که فرد به آنفولانزا مبتلا شده است. واکسنهای تزریقی غیرفعال آنفولانزا حاوی ویروس زندهای نیستند که بتواند آنفولانزا ایجاد کند.
واکنشهای شدید آلرژیک بسیار نادر هستند، اما در صورت بروز علائمی مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس، باید فوراً مراقبت پزشکی دریافت شود.
آیا واکسن آنفولانزا باعث ابتلا به آنفولانزا میشود؟
خیر، واکسن تزریقی آنفولانزا باعث ایجاد بیماری آنفولانزا نمیشود.
ممکن است فرد پس از تزریق کمی بدندرد، خستگی یا تب خفیف داشته باشد و این مسئله باعث شود تصور کند «واکسن باعث آنفولانزا شده است». اما این علائم با ابتلا به بیماری واقعی یکسان نیستند.
همچنین ممکن است فرد در فاصله کوتاهی پس از تزریق با ویروس آنفولانزا مواجه شود؛ در حالی که هنوز حدود دو هفته برای ایجاد پاسخ ایمنی کافی زمان لازم است. از طرف دیگر، ممکن است علائم فرد در واقع مربوط به ویروسهای تنفسی دیگری باشد که واکسن آنفولانزا در برابر آنها محافظت ایجاد نمیکند.
چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند؟
واکسن آنفولانزا برای همه افراد به یک شکل قابل استفاده نیست.
کودکان زیر ۶ ماه نباید واکسن آنفولانزا دریافت کنند، زیرا برای این سن مجاز نیست.
همچنین افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده زندگی به یک واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای آن داشتهاند، باید قبل از تزریق با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنند.
در برخی شرایط دیگر نیز مانند بیماری حاد متوسط یا شدید، سابقه خاصی از سندرم گیلنباره پس از واکسیناسیون یا برخی شرایط پزشکی، ممکن است نیاز به ارزیابی پزشک وجود داشته باشد.
بنابراین اگر سابقه حساسیت شدید، بیماری زمینهای مهم، بارداری یا مصرف داروهای خاص دارید، نوع واکسن و زمان تزریق را بدون مشورت با پزشک انتخاب نکنید.
آیا واکسن آنفولانزا برای زنان باردار بیخطر است؟
آنفولانزا در دوران بارداری میتواند جدیتر باشد؛ بنابراین واکسیناسیون از اقدامات مهم پیشگیرانه در این دوران محسوب میشود.
مطالعات انجامشده تاکنون شواهدی مبنی بر افزایش خطر سقط جنین در اثر واکسیناسیون آنفولانزا نشان ندادهاند و واکسیناسیون در دوران بارداری میتواند علاوه بر مادر، در ماههای نخست زندگی به محافظت نوزاد نیز کمک کند.
با این حال، نوع واکسن اهمیت دارد و واکسن زنده تضعیفشده بینی در دوران بارداری توصیه نمیشود.
آیا واکسن آنفولانزا فقط برای افراد بیمار و ضعیف است؟
خیر.
این تصور که «من سالم هستم، پس نیازی به واکسن ندارم» همیشه درست نیست. افراد سالم نیز ممکن است به آنفولانزا مبتلا شوند و آن را به اعضای خانواده یا افرادی که بیشتر در معرض عوارض هستند منتقل کنند.
به همین دلیل واکسیناسیون نهتنها برای گروههای پرخطر، بلکه برای جمعیت عمومی نیز اهمیت دارد. همچنین کارکنان مراکز درمانی و افرادی که با سالمندان، کودکان کمسن یا افراد دارای بیماریهای زمینهای زندگی یا از آنها مراقبت میکنند، میتوانند با واکسیناسیون به کاهش انتقال بیماری کمک کنند.
اگر تب یا سرماخوردگی داشته باشیم، واکسن بزنیم؟
این موضوع به شدت بیماری و وضعیت عمومی فرد بستگی دارد. در بیماریهای خفیف، ممکن است واکسیناسیون همچنان امکانپذیر باشد، اما در صورت وجود تب بالا یا بیماری حاد، بهتر است زمان تزریق با نظر پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین شود.
بنابراین اگر در زمان مراجعه برای واکسن احساس بیماری دارید، بهتر است علائم خود را به مسئول تزریق یا پزشک اطلاع دهید.
آیا واکسن آنفولانزا نیاز به آزمایش دارد؟
در حالت معمول، برای تزریق واکسن آنفولانزا آزمایش خون خاصی لازم نیست.
تصمیم درباره تزریق واکسن معمولاً بر اساس سن، وضعیت سلامت، سابقه واکسیناسیون، سابقه حساسیت شدید و شرایط خاص فرد گرفته میشود.
با این حال، اگر فرد بیماری زمینهای، نقص ایمنی، حساسیت شدید یا شرایط پزشکی خاصی داشته باشد، ممکن است پزشک بررسیهای بیشتری را لازم بداند.
به طورکلی
واکسن آنفولانزا یک روش مؤثر برای کاهش خطر ابتلا و بهویژه کاهش احتمال بیماری شدید و عوارض آنفولانزا است. البته واکسن محافظت صددرصدی ایجاد نمیکند و ممکن است فرد واکسینهشده نیز به آنفولانزا مبتلا شود.
بر اساس توصیههای فعلی واکسیناسیون برای سالمندان، کودکان کمسن، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی اهمیت بیشتری دارد.
اگر قصد تزریق واکسن دارید، شهریور و مهر معمولاً زمان مناسبی برای بیشتر افراد در نیمکره شمالی است؛ اما حتی اگر این زمان را از دست بدهید، واکسیناسیون در ادامه فصل نیز میتواند مفید باشد، مشروط بر اینکه واکسن مناسب در دسترس باشد و منع پزشکی وجود نداشته باشد.
در نهایت، انتخاب نوع واکسن و زمان مناسب تزریق، به سن، بارداری، بیماریهای زمینهای، سابقه حساسیت و وضعیت فرد بستگی دارد. در صورت وجود هرگونه شرایط خاص، بهتر است پیش از تزریق با پزشک یا مرکز درمانی مشورت شود.
