آزمایشهای ناباروری مردان
تقریباً از هر ۷ زوج، ۱زوج نابارور است، به این معنی که آنها با وجود داشتن رابطه جنسی مکرر و بدون محافظت به مدت یک سال یا بیشتر، نتوانستهاند بچهدار شوند. در نیمی از این زوجها، ناباروری مردان حداقل تا حدی نقش دارد.
ناباروری مردان میتواند ناشی از تولید کم اسپرم، عملکرد غیرطبیعی اسپرم یا انسدادهایی باشد که مانع از انتقال اسپرم میشوند. بیماریها، آسیبها، مشکلات مزمن سلامتی، انتخاب سبک زندگی و سایر عوامل ممکن است در ناباروری مردان نقش داشته باشند.
ناتوانی در بچهدار شدن میتواند استرسزا و ناامیدکننده باشد، اما تعدادی درمان برای ناباروری مردان در دسترس است.
علائم:
نشانه اصلی ناباروری مردان، ناتوانی در بچهدار شدن است. ممکن است هیچ علامت یا نشانه واضح دیگری وجود نداشته باشد.
با این حال، در برخی موارد، یک مشکل زمینهای مانند: اختلال ارثی، عدم تعادل هورمونی، گشاد شدن رگهای اطراف بیضه یا وضعیتی که مانع عبور اسپرم میشود، باعث ایجاد علائم و نشانهها میشود. علائم و نشانههایی که ممکن است متوجه شوید عبارتند از:
- مشکلات عملکرد جنسی – به عنوان مثال، مشکل در انزال یا حجم کم مایع انزال شده، کاهش میل جنسی یا مشکل در حفظ نعوظ (اختلال نعوظ)
- درد، تورم یا وجود توده در ناحیه بیضه
- عفونتهای مکرر تنفسی
- عدم توانایی در بویایی
- رشد غیرطبیعی سینه (ژنیکوماستی)
- کاهش موی صورت یا بدن یا سایر علائم ناهنجاری کروموزومی یا هورمونی
- تعداد اسپرم کمتر از حد طبیعی (کمتر از 15 میلیون اسپرم در هر میلیلیتر مایع منی یا تعداد کل اسپرم کمتر از 39 میلیون در هر انزال)
زمان مراجعه به پزشک:
اگر پس از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون محافظت یا زودتر از آن، باردار نشدید، به پزشک مراجعه کنید اگر هر یک از موارد زیر را دارید:
- مشکلات نعوظ یا انزال، میل جنسی کم یا سایر مشکلات عملکرد جنسی
- درد، ناراحتی، وجود توده یا تورم در ناحیه بیضه
- سابقه مشکلات بیضه، پروستات یا جنسی
- جراحی کشاله ران، بیضه، آلت تناسلی یا کیسه بیضه
- شریک زندگی بالای ۳۵ سال
علل:
باروری مردان فرآیندی پیچیده است. برای باردار کردن شریک زندگیتان، موارد زیر باید اتفاق بیفتد:
- بایستی اسپرم سالم تولید شود. در ابتدا، این شامل رشد و تشکیل اندامهای تولید مثلی مردانه در دوران بلوغ میشود. حداقل یکی از بیضهها باید به درستی کار کند و بدن باید تستوسترون و سایر هورمونها را برای تحریک و حفظ تولید اسپرم تولید کند.
- اسپرم باید به مایع منی منتقل شود. پس از تولید اسپرم در بیضهها، لولههای ظریفی آنها را تا زمانی که با مایع منی مخلوط شوند و از آلت تناسلی خارج شوند، منتقل میکنند.
- باید اسپرم کافی در مایع منی وجود داشته باشد. اگر تعداد اسپرم در مایع منی (تعداد اسپرم) کم باشد، احتمال اینکه یکی از اسپرمها تخمک را بارور کند، کاهش مییابد. تعداد کم اسپرم به معنای کمتر از ۱۵ میلیون اسپرم در هر میلیلیتر مایع منی یا کمتر از ۳۹ میلیون در هر انزال است.
- اسپرم باید عملکردی داشته باشد و بتواند حرکت کند. اگر حرکت (تحرک) یا عملکرد اسپرم شما غیرطبیعی باشد، ممکن است اسپرم نتواند به تخمک همسر شما برسد یا به آن نفوذ کند.
علل پزشکی:
مشکلات باروری مردان میتواند ناشی از تعدادی از مشکلات سلامتی و درمانهای پزشکی باشد:
-
واریکوسل:
واریکوسل تورم رگهایی است که بیضه را تخلیه میکنند. این شایعترین علت برگشتپذیر ناباروری مردان است. اگرچه دلیل دقیق ناباروری ناشی از واریکوسل ناشناخته است، اما ممکن است مربوط به جریان خون غیرطبیعی باشد. واریکوسل منجر به کاهش کمیت و کیفیت اسپرم میشود.
-
عفونت:
برخی از عفونتها میتوانند در تولید اسپرم یا سلامت اسپرم اختلال ایجاد کنند یا میتوانند باعث ایجاد جای زخم شوند که مسیر اسپرم را مسدود میکند. این موارد شامل التهاب اپیدیدیم (اپیدیدیمیت) یا بیضهها (ارکیت) و برخی از عفونتهای مقاربتی، از جمله سوزاک یا HIV است. اگرچه برخی از عفونتها میتوانند منجر به آسیب دائمی بیضه شوند، اما اغلب اسپرم هنوز قابل بازیابی است.
-
مشکلات انزال:
انزال رتروگراد زمانی رخ میدهد که مایع منی در طول ارگاسم به جای بیرون آمدن از نوک آلت تناسلی، وارد مثانه میشود. بیماریهای مختلفی میتوانند باعث انزال رتروگراد شوند، از جمله دیابت، آسیبهای نخاعی، داروها و جراحی مثانه، پروستات یا مجرای ادرار.
آنتیبادیهایی که به اسپرم حمله میکنند. آنتیبادیهای ضد اسپرم، سلولهای سیستم ایمنی هستند که به اشتباه اسپرم را به عنوان مهاجمان مضر شناسایی کرده و سعی در از بین بردن آنها دارند.
-
تومورها:
سرطانها و تومورهای غیر بدخیم میتوانند مستقیماً از طریق غددی که هورمونهای مربوط به تولید مثل را آزاد میکنند، مانند غده هیپوفیز، یا از طریق علل ناشناخته، بر اندامهای تولید مثل مردان تأثیر بگذارند. در برخی موارد، جراحی، پرتودرمانی یا شیمیدرمانی برای درمان تومورها میتواند بر باروری مردان تأثیر بگذارد.
-
بیضههای نزول نکرده:
در برخی از مردان، در طول رشد جنینی، یک یا هر دو بیضه از شکم به داخل کیسهای که معمولاً بیضهها را در خود جای میدهد (کیسه بیضه) نزول نمیکنند. کاهش باروری در مردانی که این بیماری را داشتهاند، بیشتر محتمل است.
عدم تعادل هورمونی. ناباروری میتواند ناشی از اختلالات خود بیضهها یا ناهنجاریهایی باشد که بر سایر سیستمهای هورمونی از جمله هیپوتالاموس، هیپوفیز، تیروئید و غدد فوق کلیوی تأثیر میگذارد. تستوسترون پایین (هیپوگنادیسم مردانه) و سایر مشکلات هورمونی دلایل زمینهای احتمالی متعددی دارند.
-
نقص لولههایی که اسپرم را منتقل میکنند.
لولههای مختلف زیادی اسپرم را حمل میکنند. آنها میتوانند به دلایل مختلفی از جمله آسیب ناخواسته ناشی از جراحی، عفونتهای قبلی، تروما یا رشد غیرطبیعی، مانند فیبروز کیستیک یا شرایط ارثی مشابه، مسدود شوند.
انسداد میتواند در هر سطحی، از جمله درون بیضه، در لولههایی که بیضه را تخلیه میکنند، در اپیدیدیم، در وازدفران، نزدیک مجاری انزالی یا در مجرای ادرار رخ دهد.
-
نقص کروموزومی:
اختلالات ارثی مانند سندرم کلاینفلتر – که در آن یک مرد با دو کروموزوم X و یک کروموزوم Y (به جای یک X و یک Y) متولد میشود – باعث رشد غیرطبیعی اندامهای تولید مثلی مرد میشود. سایر سندرمهای ژنتیکی مرتبط با ناباروری شامل فیبروز کیستیک و سندرم کالمن است.
-
مشکلات در رابطه جنسی:
این موارد میتواند شامل مشکل در حفظ نعوظ کافی برای رابطه جنسی (اختلال نعوظ)، انزال زودرس، رابطه جنسی دردناک، ناهنجاریهای آناتومیکی مانند وجود دهانه مجرای ادرار در زیر آلت تناسلی (هیپوسپادیاس) یا مشکلات روانی یا رابطهای باشد که در رابطه جنسی اختلال ایجاد میکنند.
-
بیماری سلیاک:
بیماری سلیاک یک اختلال گوارشی است که در اثر حساسیت به پروتئینی به نام گلوتن که در گندم یافت میشود، ایجاد میشود. این بیماری ممکن است در ناباروری مردان نقش داشته باشد. باروری ممکن است پس از اتخاذ یک رژیم غذایی بدون گلوتن بهبود یابد.
-
برخی داروها:
درمان جایگزینی تستوسترون، استفاده طولانی مدت از استروئیدهای آنابولیک، داروهای سرطان (شیمی درمانی)، برخی داروهای زخم معده، برخی داروهای آرتروز و برخی داروهای دیگر میتوانند تولید اسپرم را مختل کرده و باروری مردان را کاهش دهند.
جراحیهای قبلی. برخی جراحیها ممکن است مانع از وجود اسپرم در انزال شما شوند، از جمله وازکتومی، جراحیهای کیسه بیضه یا بیضه، جراحیهای پروستات و جراحیهای بزرگ شکمی که برای سرطانهای بیضه و رکتوم انجام میشوند.
عوامل محیطی:
قرار گرفتن بیش از حد در معرض برخی عناصر محیطی مانند گرما، سموم و مواد شیمیایی میتواند تولید اسپرم یا عملکرد اسپرم را کاهش دهد. علل خاص عبارتند از:
- مواد شیمیایی صنعتی: قرارگرفتن طولانی مدت در معرض برخی مواد شیمیایی، آفتکشها، علفکشها، حلالهای آلی و مواد نقاشی ممکن است در کاهش تعداد اسپرم نقش داشته باشد.
- قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین: قرار گرفتن در معرض سرب یا سایر فلزات سنگین نیز ممکن است باعث ناباروری شود.
- تابش یا اشعه ایکس: قرار گرفتن در معرض تابش میتواند تولید اسپرم را کاهش دهد، اگرچه اغلب در نهایت به حالت عادی برمیگردد. با دوزهای بالای تابش، تولید اسپرم میتواند به طور دائم کاهش یابد.
- گرم شدن بیش از حد بیضهها: دمای بالا ممکن است تولید و عملکرد اسپرم را مختل کند. اگرچه مطالعات محدود و بینتیجه هستند، اما استفاده مکرر از سونا یا وان آب گرم ممکن است به طور موقت تعداد اسپرم را مختل کند.
- نشستن به مدت طولانی، پوشیدن لباسهای تنگ یا کار با لپتاپ برای مدت طولانی نیز ممکن است دمای کیسه بیضه شما را افزایش دهد و تولید اسپرم را کمی کاهش دهد. اما، تحقیقات قطعی نیست.
سلامت، سبک زندگی و سایر علل
برخی دیگر از علل ناباروری مردان عبارتند از:
- مصرف مواد مخدر. استروئیدهای آنابولیک که برای تحریک قدرت و رشد عضلات مصرف میشوند، میتوانند باعث کوچک شدن بیضهها و کاهش تولید اسپرم شوند. مصرف کوکائین یا ماریجوانا نیز ممکن است تعداد و کیفیت اسپرم را کاهش دهد.
- مصرف الکل. نوشیدن الکل میتواند سطح تستوسترون را کاهش دهد، باعث اختلال نعوظ شود و تولید اسپرم را کاهش دهد. بیماری کبدی ناشی از نوشیدن بیش از حد نیز ممکن است منجر به مشکلات باروری شود.
- مصرف دخانیات. مردانی که سیگار میکشند ممکن است تعداد اسپرم کمتری نسبت به افرادی که سیگار نمیکشند داشته باشند. دود سیگار نیز ممکن است بر باروری مردان تأثیر بگذارد.
- وزن. چاقی میتواند از چندین طریق بر باروری تأثیر بگذارد، از جمله تأثیر مستقیم بر خود اسپرم و همچنین با ایجاد تغییرات هورمونی که باروری مردان را کاهش میدهد.
عوامل خطر:
- استعمال سیگار
- مصرف الکل
- مصرف برخی داروهای غیرمجاز
- اضافه وزن
- داشتن برخی عفونتهای گذشته یا حال
- قرار گرفتن در معرض سموم
- گرم شدن بیش از حد بیضهها
- تجربه ضربه به بیضهها
- داشتن وازکتومی قبلی یا جراحی بزرگ شکم یا لگن
- داشتن سابقه بیضههای نزول نکرده
- متولد شدن با اختلال باروری یا داشتن خویشاوند خونی مبتلا به اختلال باروری
- داشتن برخی بیماریهای خاص، از جمله تومورها و بیماریهای مزمن، مانند بیماری سلول داسی شکل
- مصرف برخی داروها یا انجام درمانهای پزشکی، مانند جراحی یا پرتودرمانی مورد استفاده برای درمان سرطان
عوارض:
عوارض ناباروری مردان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- استرس و مشکلات ارتباطی مربوط به ناتوانی در بچهدار شدن
- تکنیکهای تولید مثل گران و پیچیده
- افزایش خطر ابتلا به سرطان بیضه، ملانوما، سرطان روده بزرگ و سرطان پروستات
تشخیص:
بسیاری از زوجهای نابارور بیش از یک علت ناباروری دارند، بنابراین احتمالاً هر دوی شما نیاز به مراجعه به پزشک خواهید داشت. ممکن است برای تعیین علت ناباروری به چندین آزمایش نیاز باشد. در برخی موارد، هیچ علتی هرگز مشخص نمیشود.
آزمایشهای ناباروری میتوانند گران باشند و ممکن است تحت پوشش بیمه نباشند – از قبل بررسی کنید که طرح درمانی شما چه مواردی را پوشش میدهد.
تشخیص مشکلات ناباروری مردان معمولاً شامل موارد زیر است:
معاینه فیزیکی عمومی و سابقه پزشکی. این شامل بررسی اندام تناسلی و پرسیدن سوالاتی در مورد هرگونه بیماری ارثی، مشکلات مزمن سلامتی، بیماریها، آسیبها یا جراحیهایی است که میتوانند بر باروری تأثیر بگذارند. پزشک همچنین ممکن است در مورد عادات جنسی و رشد جنسی /در دوران بلوغ سوال کند.
آنالیز مایع منی. نمونههای مایع منی را میتوان به چند روش مختلف تهیه کرد. میتوانید با خودارضایی و انزال در ظرف مخصوص در مطب پزشک، نمونه تهیه کنید. به دلیل اعتقادات مذهبی یا فرهنگی، برخی از مردان روش جایگزین جمعآوری مایع منی را ترجیح میدهند. در چنین مواردی، میتوان مایع منی را با استفاده از کاندوم مخصوص در طول مقاربت جمعآوری کرد.
پزشک شما ممکن است آزمایشهای بیشتری را برای کمک به شناسایی علت ناباروری شما توصیه کند.
آزمایشهای ناباروری مردان میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- سونوگرافی کیسه بیضه
- سونوگرافی ترانس رکتال
- آزمایش هورمونی
- آزمایش خون سطح تستوسترون و سایر هورمونها را اندازهگیری میکند.
- آزمایش ادرار پس از انزال
- آزمایشهای ژنتیکی
- بیوپسی بیضه
- آزمایشهای تخصصی عملکرد اسپرم
درمان:
اغلب، علت دقیق ناباروری مشخص نیست. حتی اگر علت دقیق مشخص نباشد، پزشک ممکن است بتواند درمانها یا رویههایی را توصیه کند که منجر به بارداری شود.
در موارد ناباروری، توصیه میشود که شریک زن نیز بررسی شود. ممکن است درمانهای خاصی برای شریک زندگی فرد توصیه شود.
درمانهای ناباروری مردان عبارتند از:
جراحی. به عنوان مثال، واریکوسل اغلب میتواند با جراحی اصلاح شود یا انسداد مجرای دفران ترمیم شود. وازکتومیهای قبلی را میتوان معکوس کرد. در مواردی که هیچ اسپرمی در انزال وجود ندارد، اغلب میتوان اسپرم را مستقیماً از بیضهها یا اپیدیدیم با استفاده از تکنیکهای بازیابی اسپرم بازیابی کرد.
درمان عفونتها: درمان آنتیبیوتیکی ممکن است عفونت دستگاه تناسلی را درمان کند، اما همیشه باروری را بازیابی نمیکند.
درمان مشکلات مقاربت جنسی. دارو یا مشاوره میتواند به بهبود باروری در شرایطی مانند اختلال نعوظ یا انزال زودرس کمک کند. درمانهای هورمونی و داروها. پزشک ممکن است در مواردی که ناباروری ناشی از سطح بالا یا پایین هورمونهای خاص یا مشکلاتی در نحوه استفاده بدن از هورمونها باشد، جایگزینی هورمون یا داروها را توصیه کند.
فناوری کمک باروری (ART). درمانهای ART شامل به دست آوردن اسپرم از طریق انزال طبیعی، استخراج جراحی یا از افراد اهداکننده، باتوجه به مورد خاص و خواستههای شما است. سپس اسپرمها در دستگاه تناسلی زن قرار میگیرند یا برای انجام لقاح آزمایشگاهی یا تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم استفاده میشوند.
وقتی درمان جواب نمیدهد.
در موارد نادر، مشکلات باروری مردان قابل درمان نیست و پدر شدن برای یک مرد غیرممکن است. پزشک ممکن است به شما و همسرتان پیشنهاد دهد که استفاده از اسپرم یک اهداکننده یا به فرزندی پذیرفتن یک کودک را در نظر بگیرید.
مطالب مشابه:
اختلال نعوظ
IVF بعد از 40 سالگی
ناباروری در مردان
روش وازکتومی مردانه
علائم و نشانه های ناباروری
منبع: mayoclinic
