آزمایش ذخیره تخمدان چیست؟ هر آنچه باید درباره AMH و بررسی ذخیره تخمدان بدانید.
ذخیره تخمدان یکی از موضوعاتی است که بسیاری از زنان زمانی با آن آشنا میشوند که قصد بارداری دارند یا درباره حفظ باروری خود در سالهای آینده فکر میکنند.
ta-end=”1579″>هر دختر با تعداد مشخصی از تخمکها متولد میشود و این تعداد در طول زندگی بهتدریج کاهش پیدا میکند. برخلاف تصور رایج، تخمدانها در طول زندگی تخمک جدیدی تولید نمیکنند. بنابراین با گذشت زمان، تعداد فولیکولهای موجود در تخمدان کاهش مییابد و در نهایت با نزدیک شدن به یائسگی، ذخیره تخمدان بسیار کمتر میشود.
البته سرعت کاهش ذخیره تخمدان در همه زنان یکسان نیست. ممکن است دو زن همسن، ذخیره تخمدان متفاوتی داشته باشند. عواملی مانند سن، برخی جراحیهای تخمدان، بعضی درمانهای سرطان و عوامل فردی میتوانند بر وضعیت ذخیره تخمدان تأثیر بگذارند.
نکته مهم این است که:
ذخیره تخمدان با کیفیت تخمک و شانس بارداری یکسان نیست.
ممکن است یک زن AMH پایینی داشته باشد، اما همچنان امکان بارداری داشته باشد. از طرف دیگر، AMH مناسب نیز به معنی تضمین بارداری نیست. سن، تخمکگذاری، وضعیت رحم و لولههای رحمی، کیفیت اسپرم و عوامل متعدد دیگری نیز در باروری نقش دارند.
مهمترین آزمایش ذخیره تخمدان؛ آزمایش AMH
یکی از شناختهشدهترین آزمایشها برای بررسی ذخیره تخمدان، آزمایش هورمون آنتیمولرین (AMH) است.
AMH توسط سلولهای اطراف فولیکولهای کوچک تخمدان تولید میشود و میزان آن تا حدی با تعداد فولیکولهای موجود در تخمدان ارتباط دارد. به همین دلیل، AMH میتواند اطلاعات مناسبی درباره ذخیره تخمدان ارائه دهد.
یکی از مزایای AMH این است که برخلاف برخی هورمونهای دیگر، معمولاً میتوان آن را در زمانهای مختلف چرخه قاعدگی اندازهگیری کرد و وابستگی آن به روز خاصی از سیکل کمتر است.
آیا AMH پایین یعنی ناباروری؟
خیر.
پایین بودن AMH میتواند نشاندهنده کاهش ذخیره تخمدان باشد، اما بهتنهایی به این معنی نیست که فرد نمیتواند باردار شود.
آزمایشهای ذخیره تخمدان بیشتر برای ارزیابی تعداد فولیکولهای قابل دسترس و بهویژه پیشبینی پاسخ تخمدان به تحریک در درمانهای کمکباروری کاربرد دارند. این آزمایشها بهتنهایی نمیتوانند شانس بارداری طبیعی یا زمان دقیق باقیمانده تا یائسگی را مشخص کنند.
بنابراین نباید یک عدد AMH را بهتنهایی مبنای تصمیمگیری درباره آینده باروری قرار داد.
آزمایش FSH و استرادیول چه نقشی دارند؟
دو آزمایش هورمونی دیگر که ممکن است در ارزیابی ذخیره تخمدان مورد استفاده قرار بگیرند، FSH و استرادیول (E2) هستند.
هورمون FSH توسط غده هیپوفیز ترشح میشود و در تحریک رشد فولیکولهای تخمدان نقش دارد. در صورت کاهش ذخیره تخمدان، ممکن است سطح FSH در ابتدای چرخه قاعدگی افزایش پیدا کند.
معمولاً FSH و استرادیول در روزهای ابتدایی چرخه قاعدگی، حدود روز دوم تا چهارم اندازهگیری میشوند.
با این حال، FSH نسبت به AMH نوسان بیشتری دارد و ممکن است نتیجه آن در چرخههای مختلف متفاوت باشد. بنابراین تفسیر آن باید در کنار سایر اطلاعات بالینی و آزمایشها انجام شود.
استرادیول نیز ممکن است در کنار FSH اطلاعات تکمیلی در اختیار پزشک قرار دهد، اما استرادیول بهتنهایی آزمایش مناسبی برای غربالگری کاهش ذخیره تخمدان نیست.
شمارش فولیکولهای آنترال یا AFC چیست؟
ارزیابی ذخیره تخمدان فقط با آزمایش خون انجام نمیشود. یکی دیگر از روشهای مهم، سونوگرافی ترانسواژینال و شمارش فولیکولهای آنترال (AFC) است.
در این روش، تعداد فولیکولهای کوچک قابل مشاهده در هر دو تخمدان بررسی و شمارش میشود. این فولیکولها در مراحل اولیه رشد قرار دارند و تعداد آنها میتواند اطلاعاتی درباره ذخیره تخمدان ارائه کند. AFC معمولاً در اوایل مرحله فولیکولی چرخه قاعدگی انجام میشود.
AMH و AFC در حال حاضر از حساسترین و کاربردیترین شاخصهای ارزیابی ذخیره تخمدان محسوب میشوند و در بسیاری از شرایط میتوانند اطلاعات مشابهی ارائه دهند.
چه کسانی ممکن است به بررسی ذخیره تخمدان نیاز داشته باشند؟
تصمیم برای انجام آزمایشهای ذخیره تخمدان باید بر اساس شرایط هر فرد و نظر پزشک باشد. این آزمایشها ممکن است در شرایط زیر مطرح شوند:
- زنانی که برای درمان ناباروری مراجعه کردهاند.
- افرادی که قرار است تحت درمانهای کمکباروری مانند IVF قرار بگیرند.
- زنانی که سابقه برخی جراحیهای تخمدان دارند.
- افرادی که سابقه درمانهای خاص مانند برخی روشهای درمان سرطان داشتهاند.
- زنانی که به دلایل پزشکی درباره وضعیت ذخیره تخمدان خود نگرانی دارند.
- افرادی که قصد دارند درباره برنامه باروری آینده خود با پزشک مشورت کنند.
با این حال، انجام AMH بهصورت روتین برای تمام زنان، صرفاً با هدف پیشبینی اینکه چه زمانی باردار خواهند شد، توصیه نمیشود. منابع معتبر تأکید میکنند که AMH در زنان بدون تشخیص ناباروری، توانایی محدودی برای پیشبینی زمان بارداری دارد.
آیا مصرف قرص ضدبارداری روی AMH تأثیر دارد؟
بعضی عوامل میتوانند روی تفسیر نتیجه AMH اثر بگذارند. برای مثال، مصرف فعلی داروهای ضدبارداری هورمونی ممکن است سطح AMH را کاهش دهد؛ بنابراین هنگام تفسیر نتیجه باید داروهای مصرفی فرد در نظر گرفته شوند.
به همین دلیل، بهتر است پیش از انجام یا تفسیر آزمایش، پزشک را در جریان داروها و روشهای پیشگیری مورد استفاده قرار دهید.
آیا یک بار آزمایش AMH کافی است؟
همیشه نمیتوان تنها بر اساس یک نتیجه آزمایش درباره وضعیت باروری تصمیم گرفت.
گاهی نتیجه AMH، FSH و سونوگرافی ممکن است کاملاً با یکدیگر مطابقت نداشته باشند. علاوه بر این، وضعیت هورمونی بدن، سن، سابقه پزشکی و هدف از انجام آزمایش نیز باید در نظر گرفته شود.
بنابراین اگر نتیجه AMH پایین، مرزی یا غیرمنتظره باشد، ممکن است پزشک بررسیهای بیشتری مانند FSH، استرادیول و AFC را پیشنهاد کند.
آیا AMH بالا همیشه خبر خوبی است؟
نه لزوماً.
AMH بالاتر معمولاً با تعداد بیشتر فولیکولها ارتباط دارد، اما هرچه عدد AMH بالاتر باشد الزاماً به معنی باروری بهتر نیست. در برخی زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، AMH میتواند افزایش پیدا کند.
بنابراین تفسیر AMH باید در کنار علائم، وضعیت قاعدگی، سونوگرافی و سایر یافتههای پزشکی انجام شود و نباید صرفاً بر اساس یک عدد قضاوت کرد.
آیا ذخیره تخمدان قابل افزایش است؟
کاهش طبیعی ذخیره تخمدان بخشی از روند افزایش سن است و نمیتوان با یک مکمل یا داروی خاص، تعداد تخمکهای از دسترفته را دوباره ایجاد کرد.
با این حال، شناسایی زودهنگام کاهش ذخیره تخمدان میتواند به برخی زنان کمک کند تا با آگاهی بیشتری درباره برنامهریزی باروری و گزینههای درمانی با پزشک مشورت کنند.
در مواردی که فرد قصد حفظ باروری دارد، تصمیمگیری درباره روشهایی مانند فریز تخمک باید بر اساس سن، برنامه باروری و شرایط فردی انجام شود، نه فقط یک عدد AMH.
تفاوت ذخیره تخمدان با باروری چیست؟
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید به آن توجه کرد.
ذخیره تخمدان = بیشتر درباره تعداد تخمکها و فولیکولهای باقیمانده صحبت میکند.
باروری = مجموعهای از عوامل مؤثر بر توانایی بارداری است.
سن، کیفیت تخمک، تخمکگذاری، سلامت رحم و لولههای رحمی، کیفیت اسپرم و عوامل دیگر همگی میتوانند در بارداری نقش داشته باشند.
به همین دلیل، نتیجه نامطلوب یک آزمایش ذخیره تخمدان نباید بهعنوان حکم قطعی درباره ناباروری در نظر گرفته شود. حتی منابع تخصصی نیز تأکید میکنند که آزمایشهای ذخیره تخمدان، بهتنهایی پیشبینیکننده خوبی برای احتمال بارداری طبیعی نیستند.
به طورکلی:
ذخیره تخمدان یکی از شاخصهای مهم سلامت باروری زنان است و با افزایش سن بهتدریج کاهش پیدا میکند. برای ارزیابی آن، معمولاً از آزمایش AMH، بررسی FSH و استرادیول و سونوگرافی برای شمارش فولیکولهای آنترال (AFC) استفاده میشود.
در میان این روشها، AMH و AFC از مهمترین و حساسترین شاخصهای فعلی ذخیره تخمدان هستند.
اما نکته بسیار مهم این است که هیچکدام از این آزمایشها بهتنهایی نمیتوانند آینده باروری یک زن را پیشبینی کنند. پایین بودن AMH الزاماً به معنی ناباروری نیست و بالا بودن آن نیز تضمینکننده بارداری نیست.
بنابراین اگر درباره ذخیره تخمدان خود نگرانی دارید، بهتر است نتیجه آزمایشها را در کنار سن، سابقه پزشکی، وضعیت قاعدگی، سونوگرافی و شرایط باروری و با نظر پزشک متخصص تفسیر کنید.
