آزمایش Quad Marker چیست؟ راهنمای کامل غربالگری چهارگانه بارداری
دوران بارداری با تغییرات زیادی همراه است و انجام آزمایش‌های غربالگری در زمان مناسب، اطلاعات مهمی درباره احتمال برخی اختلالات جنینی در اختیار پزشک و والدین قرار می‌دهد. یکی از این آزمایش‌ها، آزمایش Quad Marker یا غربالگری چهارگانه بارداری است که در سه‌ماهه دوم بارداری انجام می‌شود.
این آزمایش با اندازه‌گیری چهار ماده در خون مادر، احتمال برخی اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون و سندرم ادواردز و همچنین برخی نقایص باز لوله عصبی جنین را بررسی می‌کند. آشنایی با نحوه انجام این آزمایش، زمان مناسب نمونه‌گیری و چگونگی تفسیر نتایج به مادران کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری مراقبت‌های دوران بارداری را دنبال کنند.
آزمایش Quad Marker چیست؟
آزمایش Quad Marker که با نام‌های آزمایش کواد مارکر، آزمایش چهارگانه بارداری و Quadruple Screen نیز شناخته می‌شود، نوعی آزمایش خون برای ارزیابی احتمال برخی اختلالات جنینی است.
در این آزمایش، چهار نشانگر بیوشیمیایی در خون مادر اندازه‌گیری می‌شوند. نتایج به‌دست‌آمده همراه با اطلاعاتی مانند سن مادر و سن دقیق بارداری تحلیل می‌شوند تا احتمال وجود برخی مشکلات مشخص شود.
نکته مهم این است که آزمایش Quad Marker یک آزمایش غربالگری است، نه آزمایش تشخیصی قطعی. بنابراین، نتیجه پرخطر به معنای ابتلای قطعی جنین نیست و نتیجه کم‌خطر نیز سلامت کامل جنین را تضمین نمی‌کند. در صورت مشاهده نتیجه غیرطبیعی، ممکن است پزشک بررسی‌های تکمیلی را توصیه کند.
آزمایش Quad Marker چه موادی را اندازه‌گیری می‌کند؟
واژه Quad به معنای چهار است. این آزمایش چهار نشانگر را بررسی می‌کند که هرکدام اطلاعاتی درباره وضعیت بارداری فراهم می‌کنند.
۱. آلفافیتوپروتئین (AFP)
آلفافیتوپروتئین پروتئینی است که عمدتاً توسط کبد جنین تولید می‌شود و مقداری از آن وارد خون مادر می‌شود.
افزایش AFP در خون مادر می‌تواند با برخی نقایص باز لوله عصبی، مانند اسپینا بیفیدا، و بعضی ناهنجاری‌های دیواره شکم جنین مرتبط باشد. بااین‌حال، بالا بودن این مورد همیشه به معنای وجود ناهنجاری نیست و عواملی مانند اشتباه در تعیین سن بارداری یا بارداری چندقلویی نیز می‌توانند بر مقدار آن تأثیر بگذارند.
کاهش AFP نیز در کنار سایر نشانگرها می‌تواند در محاسبه احتمال سندرم داون نقش داشته باشد.
۲. گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG)
هورمون hCG در دوران بارداری توسط بافت جفت تولید می‌شود و یکی از هورمون‌های مهم این دوره است.
سطح hCG در خون مادر با توجه به مرحله بارداری تغییر می‌کند. در برخی بارداری‌های مرتبط با سندرم داون، مقدار این هورمون در غربالگری سه‌ماهه دوم بالاتر از حد انتظار است. البته این تغییر به‌تنهایی برای تشخیص اختلال کافی نیست.
۳. استریول غیرکونژوگه (uE3)
استریول نوعی هورمون استروژنی است که تولید آن در دوران بارداری به همکاری جنین و جفت وابسته است.
مقدار این هورمون در خون مادر می‌تواند در ارزیابی احتمال برخی اختلالات جنینی نقش داشته باشد. کاهش uE3 ممکن است در بعضی بارداری‌های مرتبط با سندرم داون یا سندرم ادواردز مشاهده شود؛ اما نتیجه باید در کنار سایر نشانگرها بررسی شود.
۴. Inhibin A
Inhibin A نوعی پروتئین است که در تولید آن جفت و تخمدان‌ها نقش دارند. اندازه‌گیری این ماده به تکمیل ارزیابی غربالگری کمک می‌کند.
در برخی بارداری‌های مرتبط با سندرم داون، سطح اینهیبین A بالاتر از حد انتظار است. اضافه شدن این نشانگر به AFP، hCG و uE3، تفاوت اصلی آزمایش چهارگانه با غربالگری سه‌گانه محسوب می‌شود.
در مجموع، الگوی ترکیبی چهار نشانگر اهمیت دارد و هیچ‌یک از آن‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند وجود یک اختلال را مشخص کند.
آزمایش Quad Marker چگونه انجام می‌شود؟
انجام آزمایش ساده است و معمولاً فقط به نمونه خون مادر نیاز دارد.
آیا برای آزمایش Quad Marker باید ناشتا بود؟
معمولاً برای انجام این آزمایش به‌تنهایی نیازی به ناشتا بودن نیست. بااین‌حال، اگر آزمایش‌های دیگری نیز هم‌زمان درخواست شده‌اند، شرایط نمونه‌گیری آن‌ها باید بررسی شود.
همچنین لازم است اطلاعات مربوط به داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای و سوابق مهم بارداری در اختیار پزشک قرار گیرد. داروهای تجویزشده را بدون توصیه پزشک قطع نکنید.
آزمایش Quad Marker چه بیماری‌هایی را غربالگری می‌کند؟
این آزمایش برای برآورد احتمال سه گروه مهم از مشکلات جنینی کاربرد دارد.
- سندرم داون (تریزومی ۲۱): اختلالی کروموزومی که در اثر وجود یک نسخه اضافی از کروموزوم شماره ۲۱ ایجاد می‌شود.
- سندرم ادواردز (تریزومی ۱۸): اختلالی کروموزومی که می‌تواند با مشکلات جدی در رشد اندام‌های جنین همراه باشد.
- نقایص باز لوله عصبی: مشکلاتی در شکل‌گیری مغز یا نخاع جنین، مانند اسپینا بیفیدا، که در برخی موارد با افزایش AFP خون مادر ارتباط دارند.
این آزمایش همه بیماری‌های ژنتیکی یا ناهنجاری‌های ساختاری را بررسی نمی‌کند. به همین دلیل، انجام سونوگرافی‌های توصیه‌شده دوران بارداری همچنان ضروری است.
تفسیر جواب آزمایش Quad Marker چگونه است؟
نتیجه این آزمایش معمولاً بر اساس احتمال خطر گزارش می‌شود. ممکن است نتیجه در گروه کم‌خطر یا پرخطر قرار بگیرد.
نتیجه کم‌خطر
نتیجه کم‌خطر یعنی احتمال اختلال مورد بررسی بر اساس محاسبات غربالگری، کمتر از آستانه تعیین‌شده است. چنین نتیجه‌ای معمولاً اطمینان‌بخش است، اما احتمال همه مشکلات جنینی را رد نمی‌کند.
نتیجه پرخطر
نتیجه پرخطر نشان می‌دهد احتمال یکی از اختلالات بررسی‌شده بیشتر از حد تعیین‌شده است. این نتیجه به معنای ابتلای قطعی جنین نیست و ممکن است به بررسی‌های بیشتری نیاز باشد.
برای مثال، اگر آزمایش احتمال سندرم داون را بالا گزارش کند، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بارداری، آزمایش NIPT، سونوگرافی تکمیلی یا آزمایش تشخیصی مانند آمنیوسنتز را پیشنهاد کند.
اگر نتیجه Quad Marker پرخطر باشد، چه باید کرد؟
در صورت دریافت نتیجه پرخطر، بهتر است بدون نگرانی بیش از حد و بدون تصمیم‌گیری عجولانه، نتیجه را با متخصص زنان یا مشاور ژنتیک بررسی کنید.
بسته به شرایط بارداری، اقدامات بعدی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بررسی اطلاعات بارداری: اطمینان از صحت سن بارداری و سایر اطلاعات ثبت‌شده.
- سونوگرافی تکمیلی: بررسی ساختارهای جنینی و ارزیابی احتمال برخی ناهنجاری‌ها.
- آزمایش NIPT: بررسی DNA آزاد موجود در خون مادر برای غربالگری برخی اختلالات کروموزومی.
- آمنیوسنتز: در صورت نیاز، انجام آزمایش تشخیصی روی نمونه مایع آمنیوتیک برای بررسی دقیق‌تر وضعیت کروموزومی جنین.
انتخاب روش بعدی به نتیجه غربالگری، سن بارداری و شرایط فردی بستگی دارد. NIPT نیز غربالگری است و در صورت نیاز به تأیید تشخیصی، پزشک درباره روش مناسب راهنمایی می‌کند.
تفاوت آزمایش Quad Marker با Triple Markerچیست؟
تفاوت اصلی این دو آزمایش در تعداد نشانگرهای اندازه‌گیری‌شده است.
افزودن InhibinA می‌تواند توانایی غربالگری سندرم داون را نسبت به آزمایش سه‌گانه بهبود دهد. انتخاب روش مناسب باید با نظر پزشک انجام شود.
تفاوت Quad Marker با NIPT چیست؟
آزمایش Quad Marker سطح چهار نشانگر بیوشیمیایی را اندازه‌گیری می‌کند، درحالی‌که آزمایش NIPT قطعات DNA آزاد موجود در خون مادر را برای غربالگری برخی اختلالات کروموزومی بررسی می‌کند.
NIPT برای غربالگری تریزومی‌های شایع، از جمله سندرم داون و سندرم ادواردز، معمولاً دقت بیشتری نسبت به غربالگری سرمی دارد. این آزمایش از حدود هفته دهم بارداری قابل انجام است، اما Quad Marker در سه‌ماهه دوم انجام می‌شود.
با وجود دقت بالاتر NIPT برای برخی اختلالات، این روش نیز تشخیص قطعی محسوب نمی‌شود و جایگزین تمام آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های دوران بارداری نیست.
به طورکلی
آزمایش Quad Marker یکی از آزمایش‌های غربالگری سه‌ماهه دوم بارداری است که با اندازه‌گیری AFP، hCG، uE3 و Inhibin A، احتمال برخی اختلالات کروموزومی و نقایص باز لوله عصبی را ارزیابی می‌کند.
این آزمایش معمولاً بین هفته‌های 15تا21 بارداری انجام می‌شود و نتیجه آن باید با توجه به سن بارداری و سایر اطلاعات پزشکی تفسیر شود. نتیجه پرخطر به معنای ابتلای قطعی جنین نیست و در صورت نیاز، بررسی‌های تکمیلی برای مشخص شدن وضعیت بارداری انجام می‌شوند.
برای انتخاب روش مناسب غربالگری و تفسیر دقیق نتایج، مشورت با متخصص زنان یا مشاور ژنتیک اهمیت زیادی دارد.
مطالب مشابه:
آزمایش خون در دوران بارداری
آزمایش ذخیره تخمدان چیست؟
تفسیر عدد بتا در آزمایش بارداری
بالا بودن WBC در آزمایش خون؛ علت افزایش گلبول‌های سفید خون، علائم، تشخیص و درمان
آزمایش HbA1c (هموگلوبین A1C)
منابع: my.clevelandclinic, acog, americanpregnancy
